|
NAŠA METODA
 Onog trenutka kada pacijent, odnosno
dete sa roditeljima, udje u naš Kabinet, započinjemo procenu. U
zavisnosti od “uputne” dijagnoze, pacijenta testiramo nekim od
sledećih testova za procenu nivoa razvoja i upotrebljivosti/operativnosti
jezika i govora (autori R. i V.Vuković):
1. test za ispitivanje roda,
2. test za ispitivanje broja,
3. test za ispitivanje funkcije nominativa,
4. test za ispitivanje funkcije akuzativa
5. test za ispitivanje funkcija ostalih padeža
6. test za ispitivanje funktora
7. tests za ispitivanje glagolskih vremena
8. test za ispitivanje poznavanje značenja glagola.
I testovima za procenu kvaliteta ostalih sredstava verbalne
komunikacije:
9. test za ispitivanje težine mucanja (Riley)
10. samoprocena reagovanja na govorne situacije (Johnson)
11. Trodimenzionalni test citanja,
12. test citanja baziran na tezini teksta,
13. predikcioni test za dizgrafiju
14. Test verbalnog pamcenja,
15. semanticki test
16. Trijazni artikulacioni test,
17. sedmoclana skala,
18. analiticki test,
19. ispitivanje razlikovanja fonema,
20. test diskriminacije vokala,
21. test oralne stereognozije
22. ispitivanje razumljivosti govora
23. ispitivanje osnovnog laringealnog glasa
24. laringogram
25. lingvogram
Dalje pacijent/dete prolazi kroz neurološki pregled:
1. mini mental test
2. neki od kliničkih testova za ispitivanje pažnje
3. neki od kliničkih testova za ispitivanje pamćenja
4. neki od kliničkih testova za ispitivanje praksije i razvojnih
poremećaja motorike
5. neki od kliničkih testova za ispitivanje razvojnih kognitivnih
poremećaja
6. ispitivanje funkcije kranijalnih nerava.
Dete i roditelji prilaze kroz pregled dečjeg psihijatra:
1. uzimanje detaljnih heteroanamnestičkih podataka
2. opservacija ponašanja deteta
3. pregled i procena psihomotorike
Na kraju pregleda timski pravimo diferencijalno dijagnosticiranje:
alalija-dislalija-autizam-rana dečja psihoza-oštećenje sluha -
mentalna retardacija – poremećaji govora i jezika udruženih / kao
posledica drugih neuroloških poremećaja; i postavljamo našu radnu
dijagnozu.
 1. Poremećaji GLASA predstavljaju široko područje za rad,
kako poremećaji glasa tako i normalni glas, koji treba edukovati.
Bilo da se radi o poremećenom glasu ili glasu koji treba edukovati,
da bismo mogli da postavimo glas neophodno je odrediti: raspon glasa,
tip glasa, registar glasa. Problemi u vezi sa ovim jesu
uspostavljanje meke atake glasa i uspostavljanje subjektivnog
oslonca glasa kod profesionalaca glasa. Naravno, ukoliko je
profesionalcu glasa to potrebno uključujemo i vežbe za izdržavanje
glasa.
- Poseban problem predstavlja postavljanje glasa osobe sa oštećenim
sluhom, što u mnogome zavisi od kvaliteta slušnog aparata i njegovog
podešavanja. U principu, previsok glas kod osobe sa oštećenim sluhom
znači da su visoke frekvence preterano pojačane pa je i zatvoreni
audio-vokalni feed back previsok.
- Osim poremećaja visine glasa, može se tretirati i poremećaj jačine
glasa, poremećaj kvaliteta glasa i poremećaj fleksibilnosti glasa.
- Što se tiče “bolesnog glasa” može se tretirati: hiperkinetička i
hipokinetička disfonija, psihogena afonija, psihogena disfonija,
pareza i paraliza glasnica, ograničena funkcija mekog nepca i
poremećaj glasa hormonalne etiologije.
- Sasvim poseban problem je postavljanje glasa posle fonohiruške
intervencije i učenje ezofagealnog govora posle laringektomije.
U skladu sa prethodnim testovima i pregledima odredjuju se neophodna
protetska sredstva i aparati.
2.1. Poremećaje GOVORA:
2.1.1. U slučajevima kada stručni tim Kabineta posumnja da je kod
pacijenta u pitanju neka od DISLALIA, sprovodi se sledeća
procedura:
- pregled govornih organa (anatomski i funkcionalni)
- utvrdjivanje stanja fonetike deteta, odnosno utvrdjivanje da li
svi glasovi maternjeg jezika postoje u sve tri ispitivane pozicije (inicijalno,
medijalno i finalno)
- utvrdjivanje stanja matičnih glasova.
Na osnovu ovih nalaza konstatujemo o kom tipu dislalije se radi.
Potom se pravi plan izgradnje glasova koje dete patološki izgovara.
Ovaj plan se pravi u skladu sa stanjem matičnih glasova. Naš princip
je da se ne sme izgradjivati ni jedan glas koji prethodno nema
podlogu u svom matičnom glasu.
Zatim pristupamo primeni razradjenih terapijskih modela za svaki
glas, odnosno za svaki tip dislalije:
- Terapijski modeli za tretman interdentalnog, nazalnog, lateralnog
i adentalnog sigmatizma,
- Terapijski modeli za korigovanje: rotacizma, supstituisanih
glasova, labave artikulacije, i formiranje omitovanih glasova;
- Terapijski modeli za korigovanje poremecaja trajanja i zvucnosti
glasa
- Terapijski modeli za korigovanje poremecaja auditivne percepcije,
adiskriminacije, korigovanje adiskriminativnih afrikata i razvijanje
auditivne percepcije.
2.1.2.
 MUCANJE je problem koji može i mora da se razrešava. NEMA
MUCANJA koje se ne može olakšati. Pristup mora da bude kompleksan, a
to znači da u rešavanju ovog problema MORA da učestvuje i
psihoterapeut uporedo sa logopedskim radom. S druge strane, svako
mucanje ne može biti otklonjeno uvek jednim te istim metodom. Zato
logoped mora da ima širok repertoar metoda i da bira u skladu sa
ličnošću pacijenta, tipom mucanja i uzrastom pacijenta.
Tako se na jedan način tretira mucanje na predškolskom uzrastu, na
drugi način ako je u pitanju školsko dete, a na sasvim drugi način
mucanje odraslih.
Razlike u tretiranju mucanja postoje i s obzirom na to da li je u
pitanju: fiziološko mucanje, primarno, abrupno, tranzijentno,
tonično ili klonično.
U svakom slučaju, pored vrlo diferenciranog i specifikovanog
logopedskog rada koji će zavisiti od svega gore rečenog,
psihoterapija je obavezni deo tretmana, a takodje i savetovanje
pacijenata i roditelja, u okvirima bazičnih principa porodične
terapije.
2.1.3. Kod DIZARTRIJA najpre ispitujemo glas, i to: visinu,
jačinu, kvalitet glasa i disanje, kao aktivator glasa. Posle toga
ispitujemo govor, i to: artikulaciju, razumljivost govora i njegovu
brzinu.
Često se dešava da dizartrija bude zamaskirana/udružena sa
disfazijom, kao i obrnuto. Zbog toga je neophodno proveriti i sve
jezičke nivoe kao što se to radi kod slušnog oštećenja ili disfazije.
Tek posle toga utvrdjujemo da li se radi o: flacidnoj, spastičnoj,
ataksičnoj, hipokinetičkoj ili kombinovanoj dizartriji. U skladu sa
tim primenjujemo odgovarajuće terapijske modele.
Kao posebne entitete (iako to nisu) tretiramo govor kod: spastične
hemiplegije, pseudobulbarne pareze i cerebralne paralize.
Takodje kao poseban problem (iako to nije) tretiramo i postavljanje
osnovnog glasa kod svih dizartrija.
2.1.4. RINOLALIJE su problem koji se tretira pre, posle ili
istovremeno sa ORTODONTSKIM tretmanom, pre i posle HIRUŠKE
intervencije.
U zavisnosti od toga da li se tretman govora radi pre, za vreme ili
posle tretmana stručnjaka drugih profila, logopedski rad će se
razlikovati. Naravno, terapijski modeli će se razlikovati u
zavisnosti od toga da li je u pitanju: rhinolalia apherta,
rhinolalia clausa, rhinophonia, uni ili bilateralni rascep.
U svakom slučaju, kao posebni terapijski kompleksi koriste se:
modeli za korigovanje vazdušne struje, modeli za korigovanje
govornog disanja, modeli za jačanje mekog nepca, modeli za
poboljšanje funkcije jezika i govorne muskulature i modeli za
razvijanje auditivne percepcije i diskriminacije.
2.2. Poremećaje JEZIKA:
 2.2.1. Kada posle neurološkog pregleda i pregleda dečjeg psihijatra
posumnjamo na ALALIJU ili DISFAZIJU, pristupamo
utvrdjivanju:
- leksičkog fonda deteta
- fonetskih nedostataka
- jezičkih nedostataka.
Iza toga pravimo plan rehabilitacije i donosimo odluku odakle ćemo
započeti rehabilitaciju, jer dete mora da prodje kroz sve terapijske
modele koji su predvidjeni za razvoj jezika (oni su identični kao
kod nagluvosti). Paralelno, radimo na izgradnji glasova koji su
oštećeni ili kojih dete nema u svom fonetskom repertoaru.
I kod ove dece, obuka čitanju, pisanju i računu mora da se započne
odmah. Čitanjem ćemo skrenuti pažnju deteta i na govor i na jezik, a
i skratiti ukupno terapijsko vreme.
Ova deca takodje moraju da prodju kroz reedukaciju psihomotorike i
vežbe za razvoj: telesne šeme, doživljaja telesne celovitosti, i
kroz modele za razvoj subjezičkih funkcija, kognitivnih sposobnosti,
prostorne orjentacije, manipulativne spretnosti, verbalnog i
vizuelnog pamćenja.
2.2.2. AFAZIJU nije teško dijagnostifikovati, barem sa
medicinskog aspekta. Sa aspekta govora odnosno jezika mora se
utvrditi tip afazije. Mi to radimo pomoću Lurijinog protokola za
ispitivanje afazija. Prema A.R.Luriji, afazija može biti: dinamička,
eferentna motorna, aferentna motorna, amnestička, senzorna i
semantička.
Svaki od ovih tipova afazija daje specifičnu sliku govora i jezika,
kako na planu formiranja, tako i na planu razumevanja govornog
saopštenja.
Prema tome, o kom tipu afazije se radi, i prema tome koji aspekt
govora (formiranje ili razumevanje govornog saopštenja) ćemo
tretirati, tokom izrade plana rehabilitacije, opredeljujemo se za
jedan od sledećih trening protokola za:
- Poremecaje formiranja govornog saopštenja kod: povreda dubokih
delova mozga, čeonog i čeono-slepoočnog sindroma, kod dinamičke,
eferentne motorne, aferentne motorne, senzorne, akustičko-amnestičke
i semantičke afazije,
- Poremećaje analize prediktivne strukture iskaza
- Telegrafski stil
- Poremećaje razumevanja govornog saopstenja kod: senzorne,
semantičke, aferentne motorne, eferentne motorne afazije, pri
dubinskim povredama mozga i sindromima poremecaja pamćenja i pri
masivnim povredama čeonih režnjeva.
Uporedo sa ovim trening protokolima radi se i na rehabilitaciji
čitanja, pisanja i računa i gde je to potrebno, ali i tamo gde nije,
jer se iste veštine koriste u svrhu rehabilitacije govora i jezika.
3. SLUH I SLUŠANJE:
 Mi smatramo GLUVIM SVAKOGA KO IMA OŠTEĆEN SLUH, A NE GOVORI, već se
služi GESTOM. Naš stav je da i gluve osobe, odnosno osobe koje imaju
oštećeni sluh ali ne govore, MORAJU da nauče maternji jezik, makar
na nivou drugog, nematernjeg jezika. To se postiže UČENJEM GLUVOG
DETETA DA ČITA SA USANA, U CILJU RAZVOJA GOVORA I JEZIKA. Na taj
način, gluva osoba će bolje razumeti govor i jezik čujućih, što će
zajedno sa čitanjem odgovarajućih materijala odlučno uticati na
smanjenje GETOIZIRANOSTI gluvih osoba i prevazilaženje ODVOJENOG
RAZVOJA ove populacije.
U radu sa subjektima iz ove populacije koristimo daktilne (vibratorne)
kutije, indikatore frikcije i indikatore intenziteta.
Takodje je neophodno savetovanje roditelja i neposredne okoline
gluvog pacijenta, što podrazumeva i stvaranje usaglašenog plana rada
i aktivnosti i naravno rad u kućnim uslovima.
3.1.
Ukoliko stručni tim konstatuje da je kod deteta u pitanju
NAGLUVOST, postupamo u skladu sa našim principima u radu sa
decom sa oštećenim sluhom, a to su:
- Pristupa se izradi plana rehabilitacije, imajući u vidu vreme
nastanka, kvantitet i kvalitet oštećenja sluha, starost deteta i
prethodne rehabilitacione tehnike.
- Upoznajemo se sa karakteristikama SLUŠNOG POMAGALA pacijenta/deteta,
i korigujemo amplifikaciju u skladu sa audiometrijskim nalazom i
akustičkom strukturom glasova srpskog jezika.
- Sledeći korak je donošenje odluke kako ćemo započeti habilitaciju/rehabilitaciju,
odnosno odakle ćemo početi.
- Zatim sledi SAVETOVANJE SA RODITELJA DETETA OŠTE]ENOG SLUHA i
usaglašavanje ŠTA, KAKO I ZAŠTO treba raditi.
- Prvi korak rehabilitacije/habilitacije je učenje slušno oštećenog
deteta da sluša (različiti zvuci, muzika, telefon,…).
- Istovremeno se pristupa IZGRADNJI GLASOVA.
- Potom se, otpočinje i rad na jeziku i govoru, kroz izgradnju:
glagola, imenica, prideva, zamenica, priloga, predloga, veznika,
izgradnji rečenice, glagolskih vremena i glagolskih načina, sve u
skladu sa specifičnostima NAŠE METODE za rad sa ovim jezičkim
kategorijama.
- Naš metod zahteva RAD SA DETETOM OŠTE]ENOG SLUHAKOD KUćE, koji
sprovode roditelji, pod našom supervizijom.
- Sastavni deo našeg metoda je OBUČAVANJE DECE SA OŠTE]ENIM SLUHOM
ČITANJU, PISANJU I RAČUNU VE] NA PREDŠKOLSKOM UZRASTU. O tome govore
naše knjige, koje smo prikazali u referencama.
3.2. Ukoliko kod pacijenta konstatujemo GLUVOĆU, što je retko,
najpre stručni tim utvrdjuje indikacije i kontraindikacije za
kohlear implant. U slučaju da su razlozi za kohlear implant jači,
posle operacije pristupamo izradi REHABILITACIONOG PLANA, koji
podrazumeva sve gore navedeno, s tim što se duže i intenzivnije radi
na slušanju.
4. Ukoliko naš stručni tim konstatuje da se kod deteta radi o
poremećaju čitanja, najpre utvrdjujemo da li se radi o nesavladanoj
tehnici čitanja ili DISLEKSIJI.
U slučaju da utvrdimo da je u pitanju disleksija, na osnovu
kriterijuma preciziramo da li je prava ili razvojna disleksija.
Principi rada bilo sa pravom bilo sa nekom od razvojnih disleksija
su isti:
- Dete najpre učimo da prepoznaje slova, odnosno da ih imenuje, pri
tome slovo “M” se izgovara kao “M”, nikako kao “EM” ili “EME”, tako
postupamo sa svim slovima, bez obzira da li su mala ili velika.
Nikako, na primer za malo slovo “a” ne kažemo “malo a”, već
jednostavno “A”. Isto tako nikada ne kažemo, na primer “T” kao “Tata”,
već jednostavno “T”.
- Kada dete nauči kritičan broj slova, prelazimo na čitanje
besmislenih slogova, a potom na čitanje dvosložnih reči, slog po
slog.
O ovome smo pisali u knjizi “Slikom do reči” koja je ukratko
prikazana u referencama.
5. U slučajevima kada stručni tim utvrdi da se kod pacijenta radi o
DIZGRAFIJI, najpre utvrdjujemo o kom tipu disgrafije se radi,
pa u skladu sa tim, pristupamo jednom od četiri terapijska modela.
|
DISLALIA,
MUCANJE,
DIZARTRIJA,
RINOLALIJA,
ALALIJA,
DISFAZIJA,
AFAZIJA,
NAGLUVOST,
GLUVOĆA,
DISLEKSIJA,
DIZGRAFIJA
|
